Հայ ազգի գիտական ներուժի զարգացման հիմնական մարտահրավերներից մեկը. ինչպե՞ս ուղեղների արտահոսքը վերածել ուղեղների ներհոսքի

ՀՀ անկախացումից հետո երկրի առջև ծառացած մարտահրավերներից մեկն էր (և շարունակում է լինել) գիտական ձևավորված համայնքի փլուզումը, որն արտահայտվում է նաև գիտական կադրերի արտահոսքով (ուղեղների արտահոսք)։ Ընդ որում, արտահոսքն արտահայտվում է երկու հիմնական եղանակով՝ 1․ մարդիկ լքում են գիտությունը և ծավալում այլ գործունեություն, 2․ մարդիկ մնում են գիտության մեջ, սակայն լքում են Հայաստանը։ Արդյուքնում մեծապես ավելացավ հայկական գիտական սփյուռքը, որի շարքերը համալրեցին Հայաստանից գնացած բազմաթիվ հետազոտողները։ ՀՀ ազգային անվտանգության և զարգացման տեսանկյունից չափազանց կարևոր է պահպանել հայաստանյան գիտական համայնքը, ապա գտնել դրա զարգացման բանաձևը։ Դրա ուղիներից մեկն էլ Հայաստանի և հայկական գիտական սփյուռքի միջև համագործակցության ճկուն, արդյունավետ և իրատեսական մոդելի ձևավորումն է, որը հնարավորություն կտա մի կողմից զարգացնել հայաստանյան գիտությունը, մյուս կողմից համագործակցության փոխշահավետ պայմաններ ստեղծել և առաջարկել արտերկրում գործող հայազգի հետազոտողների համար։ Ծրագրի նպատակն է իրականացնել Հայաստանի սահմաններից դուրս գտնվող հայազգի գիտնականների և հետազոտողների հաշվառում, գնահատել Հայաստան – հայկական գիտական սփյուռք համագործակցության արդի վիճակը, մշակել Հայաստանի և հայկական գիտական սփյուռքի համագործակցության ճկուն, արդյունավետ և իրատեսական մոդել՝ հիմնվելով միջազգային փորձի վրա։

Դեպի հայաստանյան գիտության միջազգայնացում. Գիտական հղման հայկական ցուցիչ, ՀՀ ԿԳՄՍ Գիտության կոմիտե

Հղման ցուցիչները մասնագիտացված մատենագիտական տվյալների բազաներ են, որոնք պարունակում են գիտական հոդվածների, մենագրությունների, արտոնագրերի և գիտական գրականության այլ տեսակների նկարագրություններ։ Ամբողջ աշխարհում կիրառվում են գիտնականների, գիտական կազմակերպությունների և երկրների հրատարակչական ակտիվության և ստացվող հղումների քանակաորակական վերլուծության համար՝ գիտական հետազոտությունների արդյունավետության գնահատման նպատակով։

Նման ցուցիչներ ստեղծվում են շատ երկրներում, որոնց մի մասը հետագայում միավորվում և դառնում են տարածաշրջանային ինդեքսներ։ Այնուհետև տարածաշրջանային ինդեքսները և մեծ երկրների ցուցիչները միավորվում են համաշխարհային ցուցիչներին, որոնցից ամենաճանաչվածներն են Web of Science  (WOS) և Scopus։

Հղման ազգային ցուցիրների օրինակներից են Ռուսասկան՝ Российский индекс научного цитирования (РИНЦ), Չինական՝ China Knowledge Resource Integrated Database, Իսպանալեզու և պորտուգալալեզու գիտական գրականություն՝ SciELO Citation Index, Կորեական՝ Korean Journal Data base:

Մեր տարածաշրջանում ոչ մի երկիր չունի իր հղման ազգային ցուցիչը։

ՀՀ ԳԱԱ Ինֆորմատիկայի և ավտոմատացման պրոբլեմների ինստիտուտի Գիտական տեղեկատվության և վերլուծության կենտրոնը 2010 թվականից սկսել է Գիտական հղումների հայկական ցուցիչի (ԳՀՀՑ) (ռուսերեն՝ Армянский индекс научного цитирования - АИНЦ, անգլերեն՝ Armenian Science Citation Index - ASCI) ստեղծման աշխատանքները։

Ներկայումս Կենտրոնի կողմից հավաքագրվում, մշակվում և համալրվում են համապատասխան շտեմարանները (գիտնականների, գիտական հոդվածների, գիտական կազմակերպությունների, հղումների, բանալի բառերի և այլն)։ Հաջորդիվ վերոնշյալ շտեմարանները կհամախմբվեն մեկ միասնական առցանց հարթակում։ ԳՀՀՑ կպարունակի տեղեկատվություն սկսած 2007թ․-ից։

ԳՀՀՑ կդառնա հայ գիտնականների և գիտական կազմակերպությունների գիտական գործունեության, հայաստանյան ամսագրերի մշակման և վերլուծության համակարգ, որը ապագայում կինտեգրվի միջազգային գիտական շտեմարաններին։

ԳՀՀՑ կնպաստի Հայաստանյան գիտության տեսանելիության մեծացմանը միջազգային գիտական հարթակներում:

կարդալ ավելին

Հայ կանայք գիտության մեջ. Գիտաչափական վերլուծություն, Երվանդ Թերզյանի անվան Հայկական ազգային գիտակրթական հիմնադրամ

Հասարակական կյանքի տարբեր ոլորտներում կանանց դերը սրընթաց փոխվում է։ Գենդերային հավասարությունը հրամայական է դարձել նաև գիտության մեջ և առաջացնում է մեծ հետաքրքրություն։ Չնայած որոշ ընդհանուր առաջընթացին՝ ամբողջ աշխարհում կանայք դեռևս ոչ բավարար չափով են ներգրավված գիտության մեջ։ Սույն նախագծի նպատակն է գնահատել հայ կանանց դերը գիտության մեջ։ Հիմնվելով գիտական տվյալների միջազգային և տեղական շտեմարանների վրա և կիրառելով գիտաչափական ցուցիչները՝ վերլուծվելու է հայ կանանց մասնակցությունը գիտության մեջ, նրանց ներգրավվածությունը և համամասնությունը գիտության տարբեր բնագավառներում, ինչպես նաև ներկայացվելու են միջազգային և տեղական մակարդակներում առավել հայտնի հայազգի կին գիտնականները։

Գիտական հղման եվրասիական տարածաշրջանային ցուցիչ

ՀՀ ԳԱԱ Ինֆորմատիկայի և ավտոմատացման պրոբլեմների ինստիտուտի Գիտական տեղեկատվության վերլուծության և մոնիթորինգի կենտրոնը ներկայացրել է «Գիտական հղման եվրասիական տարածաշրջանային ցուցիչ» նախագիծը «Եվրասիական թվային հարթակներ» Նորարարական նախագծերի մրցույթին, որը «Եվրասիական շաբաթ 2018» ֆորումի նախապատրաստման շրջանակներում իրականացնում է Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովը։

Մրցույթի նպատակն է այն ընկերությունների և նախագծերի հայտնաբերումը, որոնք ի զորու են կարևոր ներդրում ունենալ ԵԱՏՄ-ի ինտեգրված տեղեկատվական համակարգի զարգացման մեջ՝ հաշվի առնելով ԵԱՏՄ-ի թվային օրակարգի հիմնական ուղղությունների իրականացումը։

Նախագիծը միավորում է չորս երկրների (Հայաստան, Բելառուս, Ղազախստան, Ռուսաստան) ջանքերը ԵԱՏՄ երկրների միասնական գիտական հղման ցուցիչի ստեղծման գործում, որը կնշանավորի գիտության և կրթության կառավարման ոլորտում գլոբալ համագործակցությունը՝ ԵԱՏՄ երկրների միասնական թվային տեղեկատվական և վերլուծական տարածության ստեղծման նպատակով։

Հղման ցուցիչները մասնագիտացված մատենագիտական տվյալների բազաներ են, որոնք պարունակում են գիտական հոդվածների, մենագրությունների, ատենախոսությունների, արտոնագրերի և գիտական գրականության այլ տեսակների նկարագրություններ։ Ամբողջ աշխարհում կիրառվում են առանձին գիտնականների, գիտական կազմակերպությունների և երկրների հրատարակչական ակտիվության և հղման աստիճանի վերլուծության համար՝ գիտական հետազոտությունների արդյունավետության գնահատման նպատակով։

Նման ցուցիչներ ստեղծվում են շատ երկրներում, որոնց մի մասը հետագայում միավորվում և դառնում են տարածաշրջանային ցուցիչներ։ Տարածաշրջանային, ինչպես նաև մեծ երկրների ցուցիչները հետագայում միակցվում են համաշխարհային ցուցիչներին, որոնցից ամենահեղինակավորն է Web of Science-ը (WOS)։

Գործելով Գիտությունների ազգային ակադեմիայի Ինֆորմատիկայի և ավտոմատացման պրոբլեմների ինստիտուտի կազմում՝ մեր Կենտրոնը 2010 թվականից ձեռնամուխ է եղել Գիտական հղման հայկական ցուցիչի (ԳՀՀՑ) ստեղծմանը։ Նախատեսվում է դրանում ներառել Հայաստանում հրատարակվող բոլոր գիտական պարբերականներն և այլ գիտական գրականությունը։ Այս նախագծի նպատակն է ԳՀՀՑ-ի հետագա ինտեգրումը միջազգային ցուցիչներում։

Սույն նախագծի շրջանակներում ստեղծվելու է Գիտական հղման եվրասիական տարածաշրջանային ցուցիչը (ԳՀԵՏՑ)։ Նախաձեռնող նախագիծը, որը ներառում է երեք երկրների հղումների ազգային ցուցիչները, 2014 թվականից իրականացնում է մասնագետների թիմը Ռուսաստանից, Հայաստանից և Բելառուսից։ Ընթացիկ տարում նախագծին միացել է Ղազախստանի Հանրապետության Պետական գիտատեխնիկական փորձաքննության ազգային կենտրոնը։

Նախագիծը բաց է հետխորհրդային այլ երկրների համար։

ԳՀԵՏՑ-ն պետք է դառնա ԵԱՏՄ երկրների գիտության և կրթության միասնական տեղեկատվական ցանցի կարևորագույն բաղադրիչներից մեկը։

կարդալ ավելին

Հայաստանի` Եվրամիություն - Եվրասիական տնտեսական միություն երկընտրանքը. Արդյո՞ք գիտությունը հիմնավորում է քաղաքականությունը, Հայկական ազգային գիտակրթական հիմնադրամը (ANSEF)

2015 թ. հունվարի 1-ին Հայաստանի Հանրապետությունը միացավ Մոսկվայի կողմից ղեկավարվող Եվրասիական տնտեսական միությանը՝ որպես այլընտրանք ունենալով Եվրամիության հետ Ասոցացման համաձայնագրի ստորագրումը: Օգտագործելով գիտաչափական մեթոդները՝ մենք վերլուծելու ենք Հայաստանի Հանրապետության միջազգային համագործակցությունը  (համատեղ հրապարակումները) Եվրոպական միության եւ Եվրասիական տնտեսական միության անդամ երկրների հետ՝ հիմնվելով Web of Science և ռուսական Russian Science Citation Index տվյալների բազաների վրա: Ծրագրի նպատակն է գնահատել, թե որքանով է Եվրասիական տնտեսական միությանը միանալու քաղաքական որոշումը հիմնավորված գիտական համագործակցության տեսանկյունից:

Տվյալների մաքրումը որպես Հայաստանում գիտության գնահատման մարտահրավեր. գործնական լուծումներ, Հայկական Գիտության եւ կրթության ազգային հիմնադրամ (ANSEF)

Ներկայացված ծրագիրը իրենից ենթադրում է երկու փուլ: Առաջին փուլի ընթացքում մեր խումբը կիրականացնի հայ գիտնականների, գիտական կազմակերպությունների և հայերեն տեղանունների տվյալների մաքրում Web of Science- ի տվյալների բազայում (WOS): Ստացված արդյունքների հիման վրա խումբը կիրականացնի հայաստանյան գիտության խորը և բազմակողմանի գիտաչափական վերլուծություն՝ սկսած 1991 թվականից: Կվերլուծվեն հայաստանյան գիտնականների, գիտական խմբերի և կազմակերպությունների միջազգային համագործակցություններն ըստ գիտական ոլորտների, կուսումնասիրվի Հայաստանի գիտության զարգացման դինամիկան, կմշակվի տեղեկատվական եւ վերլուծական համակարգ`Հայաստանում գիտության ֆինանսավորման արդյունավետության բարձրացման համար: WOS- ի մաքրված տվյալների բազաների հետ միասին կօգտագործվեն նաև ռուսական Russian Science Citation Index-ի  և հայկական  Armenian Science Citation Index-ի տվյալները:

ՀՀ և ՌԴ գիտնականների գիտական ակտիվության և գիտական կապերի դինամիկայի ուսումնասիրությունը ըստ հղումների շտեմարանների, Գիտության պետական կոմիտե

Հայաստանում գիտական գործունեությունը օբյեկտիվ գնահատելու համար անհրաժեշտ է ստեղծել  մի համակարգ, որը հաշվի կառնի հրապարակումների հոսքը, կորոշի  հայ հեղինակների հղումների գումարային  գործակիցը և կհաշվարկի հրապարակումները ինչպես հայկական, այնպես էլ ռուսական և արտասահմանյան գիտական պարբերականներում: Արտասահմանյան և թարգմանված ռուսական պարբերականներում հայ հեղինականների տպագրված նյութերի վերլուծության համար կարող ենք օգտվել WOS, Scopus և ՌԻՆՑ շտեմարաններից, իսկ հայկական ամսագրերի մասին ավելի ճշգրիտ տեղեկություններ ստանալու համար կստեղծվի գիտական հոդվածների ինդեքսավորման և հոդվածին կից մատենագրության համանման մեխանիզմը` գիտական հղումների հայկական ցուցիչ (ԱԻՆՑ – АИНЦ – Армянский индекс научного цитирования): ԱԻՆՑ  վերջնական տարբերակը կհանդիսանա ՌԻՆՑ-ի անալոգը:

Ծրագրի շրջանակներում հայկական կողմը կնպաստի ՌԻՆՑ-ում հայկական գիտական ամսագրերի տեղակայմանը:

Մեկ միասնական շտեմարանի մեջ ՌԻՆՑ և ԱԻՆՑ-ի տվյալների միավորման արդյունքում հնարավորություն կստեղծվի իրականացնել հայ գիտնականների և հայկական գիտական կազմակերպությունների գիտական գործունեության գնահատում` հաշվի առնելով նաև ՌԻՆՑ-ում վերջիններիս ունեցած հրապարակումները և ստացած հղումները:

Զարգացնել ցկյանս կրթությունը Անդրկովկասում. հեռավար կրթություն EU Tempus ծրագիր, Եվրոպական հանձնաժողով

Եվրոպական հանձնաժողովի կողմից ֆինանսավորվող TEMPUS ծրագրի շրջանակներում ARMAZEG ծրագրի նպատակն է խթանել կրթական բարեփոխումները Հայաստանի և Վրաստանի գործընկեր համալսարաններում՝ էլեկտրոնային ուսուցման կենտրոններ ստեղծելու և  ուսուցանող անձնակազմին վերապատրաստելու միջոցով`հատուկ ուշադրություն դարձնելով ցկյանս կրթության մեթոդաբանությանը:

Կապ մեզ հետ

Error has been generated during opening the cached file!